Τετάρτη, 24 Οκτωβρίου 2012

Η τέχνη σε καιρούς κρίσης...

Του ΑΝΤΩΝΗ ΣΤΟΑΝΤΖΙΚΗ
http://antonisstoantzikis.blogspot.gr/


«Ο φόβος της ομορφιάς είναι το πρώτο σκαλοπάτι της αδυναμίας»
Φ. Ντοστογιέφσκι


Πολλές οι συζητήσεις για τις πνευματικές ζυμώσεις που υφίσταται η κοινωνία μας μέσα στην κρίση. Για το ποια είναι η θέση της τέχνης σε δύσκολους καιρούς; Πώς θα εξελιχθεί αυτός ο διάλογος των ιδεών και πού θα μας οδηγήσει πολιτιστικά;
Για να μην χαθούμε μέσα σε αυτά, τα σχεδόν αναπάντητα ερωτήματα, θα πρέπει να προχωρήσουμε λαμβάνοντας υπόψη ότι όταν ζούμε στο πλαίσιο μιας ιστορικής περιόδου δεν γνωρίζουμε πως θα φαίνεται αυτή η περίοδος στο μέλλον. Μια σκέψη που με ωθεί στο να αναπτύξω χωρίς φόβο τις παρακάτω ιδέες, προσπαθώντας να θέσω έναν ακόμα προβληματισμό, σχοινοβατώντας, όσο μπορώ, ανάμεσα στον καλλιτέχνη και στον θεατή.
Αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα το ότι η σύγχρονη τέχνη δημιουργεί εκνευρισμό σε πολλούς. Παίζει με νοήματα που παρόλο φαντάζουν υψηλά και σημαντικού περιεχομένου, αντιμετωπίζoνται με ελαφρότητα. Μοιάζει με ένα χώρο που απευθύνεται αποκλειστικά σε μυημένους, αγνοώντας κάθε άλλον που θέλει να αποκτήσει ειλικρινή πρόσβαση σε αυτή. Χρησιμοποιώ την λέξη "ειλικρινή" για να διαχωρίσω τους συγκεκριμένους, από αυτούς που απλά θέλουν, χωρίς κόπο, να συμμετάσχουν σε κάτι που ανεβάζει το κοινωνικό τους status. Θα πρέπει κάπου εδώ να συμφωνήσουμε ότι αυτό που μας εκνευρίζει περισσότερο στα σύγχρονα έργα δεν είναι τόσο η θεματολογία τους ή η προκλητικότητα τους- κάτι που η κοινωνία μας είναι περισσότερο από εξοικειωμένη - όσο η αδιαφορία που μας προκαλούν, η έλλειψη συγκέντρωσης του βλέμματος μας επάνω τους και η συνηθισμένη κατάληξη σε έναν ατελείωτο χασμουρητό που ακολουθεί το βλέμμα απορίας.
Μεγάλο ποσοστό των σύγχρονων έργων και εξαιτίας των παραπάνω αδυναμιών, καταλήγουν σε μια ατελείωτη δημιουργία ευφυολογημάτων βασισμένων σε ρηχά νοήματα, σε κινήσεις εντυπωσιασμού με την υπερβολική χρήση εφέ και σε μια άνευ λόγου προκλητικότητα μόνο και μόνο για να αποσπάσουν ένα βλέμμα μας. Είναι σαν την γυναίκα που παρφουμάρει κάθε εμφανισιακή της αδυναμία, προσπαθώντας να μας πείσει ότι είναι και αυτή ένα αψεγάδιαστο άτομο, προϊόν και αυτή με την σειρά της, της βιομηχανοποιημένης μας κουλτούρας. Κάπως έτσι οι σύγχρονες εκθέσεις μοιάζουν όλο και περισσότερο με θεαματικά πάρκα, παρά με χώρους συλλογισμού.
Τί συμβαίνει λοιπόν όταν η τέχνη μεταστραφεί σε μια παράσταση που αγνοεί την πραγματικότητα; Ο απόλυτος αυτισμός! Σαχλό-ρομαντικότητα, ψευτο-κοινωνικός προβληματισμός και ομοιογένεια σε όλες τις μορφές έκφρασης της. Δεν είναι τυχαίο το ότι οι σύγχρονες εκθέσεις, απ’ άκρη σ’ άκρη σε όλη την γη, μοιάζουν όλο και περισσότερο μεταξύ τους, την ίδια στιγμή που προσπαθούν να πρωτοτυπούν και να διαφέρουν. Άλλωστε διαφορετικό δεν σημαίνει και καλύτερο. Προτείνοντας μας τις σταθερές συνταγές ενός επιτυχημένου εικαστικού έργου: φορμόλες με ταριχευμένα ζώα, σταυροί από κόπρανα, αλλόκοτες βρισιές, ακραίες μαζοχιστικές performance, μαγνητοσκοπημένοι, αλλά και live αυνανισμοί, πολύ αίμα, πάρα πολύ σεξ και πάρα πάρα πολύ βία. Στο σημείο αυτό, θέλω να σημειώσω ότι κρίνω το συγκεκριμένο φαινόμενο των ημερών μας και όχι την σύγχρονη τέχνη στο σύνολο της. Σύνολο που περιέχει κατ’ εξαίρεση καλλιτέχνες με ήθος και πράγματα να προτείνουν.
Μήπως, λοιπόν, έπεσε η τέχνη θύμα της ελευθερίας της όπως ο όνος του Μπουριντάν; Ο όνος αυτός ο οποίος ενώ βρίσκεται σε ίση απόσταση ανάμεσα σε ένα δεμάτι άχυρο και σε ένα κουβά νερό και δοκιμάζει ταυτόχρονα πείνα και δίψα, δεν μπορεί να αποφασίσει και πέφτει νεκρός.
Όταν, όλα είναι τέχνη και όλοι μας καλλιτέχνες, τι μένει να συνεχίσει να ονομάζεται τέχνη; Μήπως η αλόγιστη αισθητικοποίηση οδήγησε την τέχνη στον γκρεμό; Ο Baudrilliard πολύ εύστοχα γράφει, « Όλα αισθητικοποιούνται: η πολιτική αισθητικοποιείται μέσα στο θέαμα, το σεξ μέσα στην διαφήμιση και στο πορνό, το σύνολο των δραστηριοτήτων μέσα σε εκείνο που είθισται να ονομάζεται κουλτούρα. Κάθε κατηγορία από τις παραπάνω φέρεται στο μέγιστο βαθμό γενίκευσης της και έτσι χάνει όλες τις ιδιότητες της. Όταν το κάθε τι είναι πολιτικό, τίποτα δεν είναι πια πολιτικό και η λέξη δεν έχει πια νόημα. Όταν το κάθε τι είναι αισθητικό, τίποτε δεν είναι πια μήτε ωραίο μήτε άσχημο, και η ίδια η τέχνη εξαφανίζεται» και λίγο παρακάτω: «‘Όλο το βιομηχανικό μηχαναριό του κόσμου βρέθηκε αισθητικοποιημένο, όλη η ασημαντότητα του κόσμου βρέθηκε μεταμορφωμένη από την αισθητική».
Κάπου εδώ αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι η αποκρουστική μορφή της σύγχρονης τέχνης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι υπακούει απόλυτα στο πνεύμα του πολιτισμού μας χωρίς να έχει διάθεση να το ανατρέψει και να αντιπροτείνει ένα νέο πολιτισμό. Υπάρχει σαν το ίχνος ενός πράγματος που έχει εξαφανιστεί. Κερδοσκοπεί καιροσκοπώντας. Στην καλύτερη των περιπτώσεων προσπαθεί να δείξει κοινωνική ευαισθησία με θέματα που αφορούν την σημερινή κρίση. Μια φωτογραφία μιας πορείας, ένας ξυλοδαρμός, γλυπτά τσολιαδάκια, πίνακες με euro και πολύ επανάσταση - για να περιοριστούμε και λίγο στα δικά μας. Όλα τα θέματα, δηλαδή, που μοσχο-πουλάνε στις μέρες μας. Θα συνεχίσω κάπου εδώ με αυτό που ο Tom Stoppard είπε κάποτε, ότι η λιγότερο χρήσιμη στάση που μπορεί κάποιος να τηρήσει αν δει να συμβαίνει μια αδικία έξω από το παράθυρο του είναι γράψει ένα θεατρικό σχετικά με αυτή.
Άρα το ερώτημα που εξακολουθεί πεισματικά να υπάρχει είναι τι να κάνουμε; Πώς να κοιτάξουμε ένα σύγχρονο έργο; Πώς να μάθουμε να ξεχωρίζουμε το καλό έργο από το κακό; Γιατί θα ήταν τεράστιο σφάλμα να πιστέψουμε ότι δεν δημιουργούνται έργα υψηλού επιπέδου στις μέρες μας, απλά ξέρουν να κρύβονται καλά περιμένοντας από εμάς να τα ανακαλύψουμε και να τα ερμηνεύσουμε. Τα έργα αυτά είναι που μεταμορφώνουνε την κρίση σε αυτογνωσία, σε γνώση βαθειά και συνειδησιακή, γνώση της ταυτότητας μας και του ιστορικού μας γίγνεσθαι. Τα έργα αυτά αποσπούν την τέχνη από την απλή καταγραφή γεγονότων, που είναι δουλειά της δημοσιογραφίας και την εντάσσουν στον χώρο ανάμεσα στις λέξεις και την πραγματικότητα.
(Δημοσιεύτηκε στο free press των Χανίων LIMBO τεύχος 2 - Οκτώβριος 2012)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου